Hoe gaan geldverstrekkers in Nederland om met Nibud-normen bij de beoordeling van jouw leenaanvraag

Je vraagt een persoonlijke lening aan bij twee verschillende aanbieders. Zelfde inkomen, zelfde vaste lasten, zelfde situatie. De ene zegt ja, de andere nee. Of erger: de ene biedt je 15.000 euro aan en de andere maar 9.000 euro. Hoe kan dat? Het antwoord zit in de manier waarop geldverstrekkers een leenaanvraag beoordelen. Nibud-normen spelen daarin een centrale rol, maar ze zijn lang niet het hele verhaal.

De Nibud-norm: verplichte vloer, geen vast plafond

Elke geldverstrekker in Nederland die consumentenkrediet aanbiedt, is wettelijk verplicht de leennormen van het Nibud (Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting) te gebruiken als minimale toets. Dat staat in de Wet op het financieel toezicht en de bijbehorende gedragscode van de Vereniging van Financieringsondernemingen in Nederland (VFN) en het Verbond van Verzekeraars.

Wat die normen precies zeggen: bij elk inkomensniveau hoort een maximaal maandelijks bedrag dat je aan leenlasten mag besteden, zodat je genoeg overhoudt voor basisuitgaven als boodschappen, energie en zorgverzekering. Maar die norm is een ondergrens. Geldverstrekkers mogen strenger zijn dan de Nibud-tabel voorschrijft. Ze mogen niet soepeler zijn, tenzij ze dat heel goed kunnen onderbouwen.

In de praktijk hanteert elke aanbieder zijn eigen beleid bovenop die verplichte basis. Dat is precies waarom hoe geldverstrekkers een leenaanvraag beoordelen per aanbieder sterk kan verschillen.

Van bruto inkomen naar maximale lening: de stappen

Een geldverstrekker berekent niet simpelweg hoeveel je bruto verdient. Er zit een reeks stappen tussen jouw salaris en het bedrag dat je uiteindelijk aangeboden krijgt.

Stap 1: Vaststellen van het toetsinkomen. Dit is meestal je bruto jaarinkomen inclusief vakantiegeld. Bonussen en onregelmatigheidstoelagen tellen vaak maar gedeeltelijk mee, afhankelijk van de aanbieder.

Stap 2: Opzoeken van de Nibud-norm. Op basis van je toetsinkomen en je huishoudsamenstelling zoekt de geldverstrekker in de jaarlijkse Nibud-tabel op hoeveel ruimte je hebt voor leenlasten per maand.

Stap 3: Aftrekken van bestaande verplichtingen. Lopende kredieten, roodstand, studieschuld, alimentatie en huurbetalingen worden in mindering gebracht op die ruimte.

Stap 4: Omrekenen naar een leenbedrag. Het resterende maandbedrag wordt vermenigvuldigd over de gewenste looptijd, rekening houdend met de rente. Zo ontstaat het maximale leenbedrag.

Klinkt eenvoudig, maar bij elke stap maken aanbieders eigen keuzes. En die keuzes stapelen zich op.

Vijf beleidsvariabelen die het verschil maken

Stel je voor: twee aanbieders, allebei met dezelfde Nibud-tabel voor je inkomen. Toch komen ze tot een heel ander bedrag. Dat heeft te maken met vijf variabelen waar ze hun eigen beleid op hebben.

1. Risicoklasse en eigen bufferpercentage

Sommige aanbieders bouwen een extra veiligheidsmarge in bovenop de Nibud-norm. Ze rekenen bijvoorbeeld met 90% van de beschikbare leenruimte in plaats van 100%, puur om hun risico te beperken. Hoe groter die buffer, hoe lager jouw maximale lening uitvalt.

2. Producttype

Een doorlopend krediet en een persoonlijke lening worden niet altijd op dezelfde manier getoetst. Bij een doorlopend krediet houden sommige aanbieders rekening met de volledige kredietlimiet alsof je die direct opneemt, ook als jij van plan bent maar een deel te gebruiken.

3. Klantprofiel

Ben je al klant bij een bank? Heb je een spaartegoed? Sommige aanbieders wegen dit mee als positief signaal en zijn iets ruimhartiger in hun acceptatie. Andere aanbieders kijken puur naar de harde cijfers en laten dit buiten beschouwing.

4. Acceptatiegrens

Elke aanbieder heeft een intern beleid over welk percentage van aanvragers in een bepaalde risicocategorie ze willen accepteren. Is dat percentage al bereikt, dan kan jouw aanvraag afgewezen worden, ook al voldoe je technisch gezien aan alle normen.

5. Toepassing van de Nibud-tabel zelf

De tabel wordt jaarlijks bijgesteld. Aanbieders mogen zelf bepalen wanneer ze de nieuwe tabel invoeren, zolang ze dat binnen een redelijke termijn doen. Rond de jaarwisseling kan dezelfde aanvraag bij aanbieder A al op de nieuwe norm worden beoordeeld en bij aanbieder B nog op de oude.

Vaste lasten: niet elke aanbieder telt hetzelfde op

Een huurder in Amsterdam die 1.200 euro per maand kwijt is aan huur, wordt anders beoordeeld dan iemand in Groningen die 700 euro betaalt. Maar ook binnen dezelfde stad kunnen twee aanbieders het heel anders zien.

Huur wordt bij sommige aanbieders volledig afgetrokken van je leenruimte. Bij anderen wordt alleen het deel boven een bepaalde drempel meegenomen, omdat ze ervan uitgaan dat iedereen minimale woonlasten heeft (die al zijn verdisconteerd in de Nibud-norm). Alimentatie die je betaalt telt bijna altijd volledig mee als last. Een studielening wordt door de meeste aanbieders meegewogen op basis van de resterende schuld, maar de wegingsfactor verschilt. De een rekent met 0,75% van de oorspronkelijke schuld per maand, de ander met de werkelijke maandelijkse aflossing.

Contractvorm en inkomensonzekerheid

Wie in vaste dienst is, heeft het makkelijkst. Een arbeidscontract voor onbepaalde tijd met een vaste intentieverklaring van de werkgever geeft geldverstrekkers zekerheid. Maar wat als je situatie complexer is?

Bij een tijdelijk contract zonder uitzicht op verlenging rekenen de meeste aanbieders met een gecorrigeerd toetsinkomen. Ze nemen dan niet je huidige bruto salaris, maar een gemiddelde op basis van je inkomen van de afgelopen twee jaar, of soms zelfs het laagste inkomensjaar. Een zzp’er krijgt te maken met vergelijkbare terughoudendheid. Geldverstrekkers vragen doorgaans de jaarcijfers van de afgelopen twee tot drie jaar en berekenen een gemiddelde. Heeft je inkomen sterk geschommeld, dan kan de aanbieder het laagste jaar als uitgangspunt nemen. Dat trekt het toetsinkomen flink naar beneden.

Voor flexwerkers en mensen met een nulurencontract is de situatie het meest onzeker. Sommige aanbieders wijzen dit type inkomen categorisch af; anderen zijn bereid het mee te wegen als je een langere aaneengesloten werkhistorie kunt aantonen.

Huishoudsamenstelling: alleenstaande, stel of eenoudergezin

De Nibud-norm is geen one-size-fits-all. Een alleenstaande heeft andere vaste basisuitgaven dan een stel zonder kinderen, en dat geldt nog sterker voor een eenoudergezin met twee kinderen. De tabel houdt daar rekening mee: per situatie geldt een ander minimumbedrag dat vrij besteedbaar moet blijven. Voor eenoudergezinnen is de norm doorgaans het strengst, omdat er meer verplichte uitgaven zijn terwijl er maar één inkomen is.

Samenwonenden zonder trouwen of geregistreerd partnerschap worden door sommige aanbieders behandeld als twee losse individuen, met twee separate toetsen. Anderen kijken naar het gecombineerde huishoudinkomen. Dat kan een groot verschil maken in het bedrag waarvoor je in aanmerking komt.

De hardheidsclausule en de 7%-ruimte

In uitzonderlijke gevallen mag een geldverstrekker afwijken van de standaard Nibud-norm. Dat heet de hardheidsclausule, en de ruimte daarvoor is beperkt tot maximaal 7% van het aantal verstrekte kredieten per jaar. Een aanbieder mag dus niet structureel soepeler zijn. Die 7% is bedoeld voor echte uitzonderingen, bijvoorbeeld iemand die aantoonbaar veel lagere vaste lasten heeft dan de Nibud-norm veronderstelt, of iemand die op korte termijn een grote erfenis verwacht en dit met documenten kan onderbouwen. In de praktijk wordt deze ruimte zelden gebruikt voor individuele aanvragers, maar ze bestaat wel.

Wat je zelf kunt doen voor een betere beoordeling

Nu je weet hoe de beoordelingslogica werkt, zijn er concrete dingen die je vóór je aanvraag kunt regelen.

• Los kleine lopende kredieten af. Een roodstand van 500 euro of een creditcardlimiet die je niet gebruikt, telt toch mee als last bij sommige aanbieders. Aflossen of opzeggen verbetert je positie direct.
• Zorg voor een volledig en consistent inkomensoverzicht. Freelancers en zzp’ers die hun boekhouding netjes op orde hebben, worden sneller en soepeler beoordeeld.
• Vergelijk meerdere aanbieders actief. Juist omdat de beleidsvariabelen zo sterk verschillen, loont het om niet bij de eerste aanbieder te stoppen. Gebruik een vergelijkingssite om snel inzicht te krijgen in de markt.
• Controleer je BKR-registratie. Achterhaalde of foutieve registraties kunnen je aanvraag onnodig afremmen. Je kunt deze kosteloos opvragen en, indien onjuist, laten corrigeren.
• Vraag bij tijdelijk werk een intentieverklaring aan je werkgever. Dat is een korte verklaring dat de werkgever van plan is het contract te verlengen. Niet elke aanbieder vereist dit, maar het helpt vrijwel altijd.

Geldverstrekkers gebruiken allemaal dezelfde Nibud-tabel als vertrekpunt, maar wat ze daarna doen, verschilt per aanbieder aanzienlijk. Je risicoklasse, contractvorm, huishoudsamenstelling en de manier waarop vaste lasten worden meegeteld, bepalen samen de uitkomst. Een afwijzing bij de ene aanbieder betekent dus niet dat je nergens terecht kunt. Wie begrijpt hoe de beoordeling werkt, staat sterker aan het begin van het aanvraagproces. Vergelijken is in dat geval geen overbodige stap, maar een praktisch beginpunt.